ලෝකයේ ගැඹුරුම සාගර පතුලටත් ගිය ප්ලාස්ටික් බෑගය! අපේ මුහුදට අත්වෙමින් තිබෙන්නේ කුමක්ද? -ප්‍රසාද් පූර්ණමාල් 

 

මිනිසාට පහසුවෙන් ළඟා වීමට පවා නොහැකි, ආලෝකය පවා නොවැටෙන පෘථිවියේ ගැඹුරුම සාගර කලාපය දක්වාම මිනිසාගේ නොසැලකිලිමත්කම ළඟා වී තිබෙන බව ඔබ දන්නවාද?

ලෝකයේ ගැඹුරුම සාගර කලාපය වන පැසිෆික් සාගරයේ මරියානා අගාධයේ මීටර් 10,898ක් පමණ ගැඹුරේ තිබී ප්ලාස්ටික් බෑගයක් හමුවී තිබෙනවා.

එය එක්තරා අවස්ථාවක සිදුවූ සාමාන්‍ය සොයාගැනීමක් නොවෙයි. වසර 30ක පමණ ගැඹුරු මුහුදු ගවේෂණවල ඡායාරූප සහ වීඩියෝ විශ්ලේෂණය කළ පර්යේෂකයන් 2018 වසරේදී ප්‍රකාශයට පත් කළ අධ්‍යයනයකින් අනාවරණය වූ බිහිසුණු පාරිසරික යථාර්ථයක්.

විශේෂත්වය වන්නේ, එතරම් ගැඹුරු සාගර පතුලකදී පවා මිනිසා විසින් භාවිතයෙන් ඉවත් කරන ලද තනි භාවිත ප්ලාස්ටික් බෑගයක් දක්නට ලැබීමයි.

අපි එදිනෙදා ජීවිතයේදී භාවිත කර ඉවතලන ප්ලාස්ටික් බෑගයක් අවසානයේ ලෝකයේ ගැඹුරුම සාගර කලාපයක පවා තැන්පත් විය හැකි නම්, අපේ ප්ලාස්ටික් අපද්‍රව්‍ය ගැටලුව කොතරම් බරපතළද?

මෙහි ඇති අවාසනාවන්තම තත්ත්වය වන්නේ ප්ලාස්ටික් යනු වෙරළට ගොඩගසා ඉවත් කළ හැකි අපද්‍රව්‍යයක් පමණක් නොවීමයි. කාලයත් සමඟ ඒවා කුඩා කොටස් සහ ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් බවට පත්වෙමින් සාගර පරිසර පද්ධතියට එක්වනවා. සාගර ජීවීන්ගේ වාසස්ථානවලට මෙන්ම ආහාර දාමයට ද එමඟින් බලපෑම් ඇතිවිය හැකියි.

වයස අවුරුදු 16දී ලෝකය වෙනස් කිරීමට සිතූ තරුණයා

මෙවැනි පාරිසරික අර්බුදයක් හමුවේ ලෝකයම අවධානය යොමු කළ තවත් අපූරු චරිතයක් සිටිනවා.

ඔහු නෙදර්ලන්ත ජාතික බෝයන් ස්ලැට් (Boyan Slat).

වයස අවුරුදු 16දී ග්‍රීසියේ මුහුදේ කිමිදෙමින් සිටියදී ඔහුට දක්නට ලැබුණේ මසුන්ට වඩා ප්ලාස්ටික් බෑග් පාවෙමින් තිබූ මුහුදු පරිසරයක්.

එම දසුන ඔහුගේ සිතට දැඩි බලපෑමක් ඇති කළා.

‘අපට මේ ප්ලාස්ටික් ඉවත් කරන්න බැරිද?’ යන ප්‍රශ්නය ඔහුගේ සිතේ ඇතිවුණා.

ඒ වෙනුවෙන් ඔහු මාස ගණනාවක් සාගර ප්ලාස්ටික් දූෂණය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළා. අවසානයේ තමන් හදාරමින් සිටි ගුවන් හා අභ්‍යවකාශ ඉංජිනේරු උපාධියෙන් ඉවත් වී සාගර ප්ලාස්ටික් දූෂණයට විසඳුම් සෙවීමට තීරණය කළා.

ඒ අනුව 2013 වසරේදී ඔහු ‘The Ocean Cleanup’ නමින් සංවිධානයක් ආරම්භ කළා.

සාගර දියවැල්වල ස්වාභාවික ශක්තිය උපයෝගී කරගනිමින් මුහුදේ පාවෙන ප්ලාස්ටික් එක්රැස් කිරීමේ දැවැන්ත තාක්ෂණික පද්ධති එම සංවිධානය විසින් සංවර්ධනය කරනු ලැබුවා.

එපමණක් නොව, ගංගා හරහා මුහුදට ගලා යන ප්ලාස්ටික් අපද්‍රව්‍ය අතරමඟදී එකතු කරගැනීම සඳහා ‘Interceptor’ නමින් යන්ත්‍ර පද්ධතියක් ද ඔවුන් නිර්මාණය කළා.

මුල් කාලයේදී විද්‍යාඥයන් සහ තාක්ෂණවේදීන් අතරින් විවේචන හා අභියෝග එල්ල වුවත් ඔහු උත්සාහය අත්හැරියේ නැහැ.

ඔවුන්ගේ අරමුණ 2040 වසර වන විට ලෝක සාගරවල පාවෙන ප්ලාස්ටික්වලින් සියයට 90ක් ඉවත් කිරීමයි.

එහෙත් මෙවැනි තාක්ෂණික මෙහෙයුම්වලින් පමණක් සමස්ත සාගර දූෂණය අවසන් කළ නොහැකි බව ද ඔවුන් පිළිගන්නා කරුණක්. දැනටමත් මුහුදට එක්වී ඇති ප්ලාස්ටික් ඉවත් කරන අතරම අලුතින් ප්ලාස්ටික් මුහුදට එක්වීම වැළැක්වීමත් අත්‍යවශ්‍යයි.

ශ්‍රී ලංකාවේ මුහුදටත් මේ අනතුර උරුම වෙමින් තිබෙනවාද?

ඉන්දියන් සාගරයේ මුතු ඇටය ලෙස හැඳින්වෙන ශ්‍රී ලංකාවට කිලෝමීටර් 1,700කට ආසන්න වෙරළ තීරයක් හිමියි.

මේ රටේ ධීවරයාගේ ජීවිතය, සංචාරක කර්මාන්තය, වෙරළබඩ ජනතාවගේ ආර්ථිකය සහ සාගර ජීවීන්ගේ පැවැත්ම එකිනෙකට බැඳී පවතින්නේ මේ සාගර පරිසරය සමඟයි.

නමුත් අද අපේ වෙරළ තීරයේ ඇතැම් ස්ථානවල දක්නට ලැබෙන්නේ සුන්දර මුහුදු දසුන්වලට වඩා ප්ලාස්ටික් බෝතල්, පොලිතීන් බෑග්, ආහාර ඇසුරුම්, ඉවතලන ධීවර දැල් සහ විවිධ අපද්‍රව්‍යවලින් පිරුණු පරිසරයක්.

පුත්තලම, හලාවත, කල්පිටිය, මන්නාරම ඇතුළු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරිසර ආරක්ෂාව පිළිබඳ කතා කිරීමේදී මේ ගැටලුව නොසලකා හැරිය නොහැකියි.

ශ්‍රී ලංකා සමුද්‍රීය පරිසර ආරක්ෂණ අධිකාරිය පෙන්වා දෙන පරිදි, සාගර දූෂණයෙන් ඇස්තමේන්තුගත සියයට 90ක් පමණ ගොඩබිම් ආශ්‍රිත ක්‍රියාකාරකම්වලින් ඇතිවනවා.

ගොඩබිමෙන් ඉවතලන අපද්‍රව්‍ය ගංගා, ඇළ මාර්ග සහ ජල බැසීම් පද්ධති ඔස්සේ අවසානයේ සාගරයට එක්වීම මෙහි ප්‍රධාන ගැටලුවක්.

ඒ අනුව අපේ නිවස ඉදිරිපිට, මාර්ගය අසල හෝ ඇළකට විසි කරන ප්ලාස්ටික් බෑගයක් පවා අවසානයේ මුහුදට යන ගමනක් ආරම්භ කළ හැකියි.

එම අපද්‍රව්‍ය සාගරයට එක්වීමෙන් මුහුදු කැස්බෑවන්, මසුන්, මුහුදු පක්ෂීන් සහ අනෙකුත් සාගර ජීවීන්ගේ පැවැත්මට තර්ජන එල්ල වෙනවා.

ධීවරයාගේ දැලට මසුන් වෙනුවට ප්ලාස්ටික් හසුවන තත්ත්වයක් ඇති වීම පවා අපේ ආර්ථිකයටත් පරිසරයටත් බලපාන ගැටලුවක්.

වෙරළ පිරිසිදු කරනවා. නමුත් හෙට නැවත කුණු එකතු වෙනවා නම්?

අපේ රටේ විවිධ වෙරළ පිරිසිදු කිරීමේ වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක වෙනවා.

පාසල් දරුවන්, තරුණයන්, පරිසර සංවිධාන, රාජ්‍ය ආයතන සහ ස්වේච්ඡා කණ්ඩායම් මේ සඳහා දායක වෙනවා.

නමුත් අපෙන්ම ප්‍රශ්නයක් අසාගත යුතුයි.

අද උදෑසන පිරිසිදු කළ වෙරළට හෙට නැවතත් ප්ලාස්ටික් ගොඩගැසෙනවා නම් අපේ වැඩපිළිවෙළ සාර්ථකද?

වෙරළ පිරිසිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍යයි. එහෙත් ඊටත් වඩා වැදගත් වන්නේ ප්ලාස්ටික් අපද්‍රව්‍ය මුහුදට පැමිණෙන මාර්ගය අවහිර කිරීමයි.

ඒ සඳහා නිසි කසළ කළමනාකරණ ක්‍රමවේද, ගංගා හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය පාලනය, ප්‍රතිචක්‍රීකරණය, තනි භාවිත ප්ලාස්ටික් අවම කිරීම සහ නිෂ්පාදකයන්ගේ වගකීම තහවුරු කිරීම අත්‍යවශ්‍යයි.

මෙහිදී වෙරළබඩ ප්‍රජාවන්ගේ සහ කාන්තාවන්ගේ සහභාගිත්වය ද විශේෂයෙන් වැදගත් වෙනවා. මුහුද සමඟ ජීවත්වන ධීවර පවුල්වල අත්දැකීම් සහ දැනුම පරිසර ආරක්ෂණ වැඩසටහන්වලට එක්කර ගැනීමෙන් වඩාත් ප්‍රායෝගික විසඳුම් සොයාගත හැකියි.

ශ්‍රී ලංකාවටත් බෝයන් ස්ලැට් කෙනෙකු අවශ්‍යයි!

අපට අවශ්‍ය වන්නේ තවත් එක් පුද්ගලයෙකුගේ නමක් පමණක් නොවෙයි. ගැටලුවක් දැක එයට විසඳුමක් සෙවීමට ඉදිරිපත් වන පරම්පරාවක්.

නව තාක්ෂණය, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, රාජ්‍ය ආයතනවල වගකීම සහ ජනතා සහභාගිත්වය එකට එක් කළහොත් ශ්‍රී ලංකාවේ සාගර දූෂණය අවම කිරීමට අපටත් විශාල වැඩකොටසක් කළ හැකියි.

සාගරයේ දැනටමත් එක්රැස් වී ඇති ප්ලාස්ටික් ඉවත් කිරීම වැදගත්. නමුත් ඊටත් වඩා තිරසාර විසඳුම වන්නේ අලුතින් ප්ලාස්ටික් සාගරයට එක්වීම වැළැක්වීමයි.

මරියානා අගාධයේ මීටර් 10,898ක ගැඹුරේ තිබී හමුවූ ප්ලාස්ටික් බෑගය අපට කියා දෙන්නේ එකම පාඩමක්.

මිනිසාගේ නොසැලකිලිමත්කම හමුවේ පෘථිවියේ කිසිදු ස්ථානයක් තවදුරටත් ආරක්ෂිත නොවන බවයි.

බෝයන් ස්ලැට් වයස අවුරුදු 16දී දුටු දසුන අපේ දරුවන්ටත් දකින්නට සිදුවිය යුතු නැහැ.

ඔවුන්ට උරුම විය යුත්තේ ප්ලාස්ටික්වලින් පිරුණු වෙරළක් නොව, මාළුන් පීනන, කැස්බෑවන් නිදහසේ ගමන් කරන, නිල්වන් සාගරයක්.

මුහුද අපට ජීවය ලබා දෙයි. ඒ ජීවය රැකගැනීම රජයකට හෝ එක් සංවිධානයකට පමණක් පැවරිය හැකි වගකීමක් නොවේ. එය අප සියලු දෙනාගේම වගකීමකි.

අද අපි මුහුදට එකතු කරන එක් ප්ලාස්ටික් කැබැල්ලක් හෙට අපේ දරුවන්ගේ අනාගතයට එකතු කරන තවත් පාරිසරික ගැටලුවක් විය හැකියි.

එහෙම නම්, අපි මුහුද පිරිසිදු කරන පරම්පරාවක් වෙමුද? නැත්නම් මුහුද අපිරිසිදු කළ පරම්පරාව ලෙස ඉතිහාසයට එක්වෙමුද?

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may have missed