ලංකාවේ ආහාර සදහා විදෙස් රටවලින් සම්බාධක වැටෙයිද? ඉස්සන් මාෆියාව පිලිබදව අනාවරණයක් – ප්‍රසාද් පුර්ණමාල්
ඉස්සන් සඳහා සාධාරණ මිලක් නොලැබීම, ස්වාභාවික විපත් හේතුවෙන් සිදුවූ හානි සහ ඉන්දියාවෙන් ඉස්සන් ආනයනය කර ශ්‍රී ලංකාවේ නාමය යටතේ අපනයනය
කිරීම දේශීය ඉස්සන් කර්මාන්තයේ පසුබෑමට ප්‍රධාන වශයෙන් බලපා ඇති බව ශ්‍රී ලංකා ජලජීවී වගා සංවර්ධන සන්ධානය පවසයි .
ශ්‍රී ලංකා ජලජීවී වගා සංවර්ධන සන්ධානයේ සභාපති මොහාන් ප්‍රනාන්දු සදහන් කලේ මේ තත්වයට වසර 22 ක් පුරා ක්‍රියාත්මක රාජ්‍ය ආයතනද වගකිවයුතු බවයි .
” ශ්‍රී ලංකාවේ ඉස්සන් කර්මාන්තය මේ වන විට බරපතළ කඩා වැටීමකට ලක්ව තිබෙනවා ඉස්සන් සඳහා නිසි වෙළෙඳපොළ මිලක් නොලැබීම, පසුගිය වසර තුළ සිදුවූ ස්වාභාවික විපත් හේතුවෙන් වගා කටයුතුවලට සිදුවූ හානි සහ ආනයනික ඉස්සන් දේශීය නිෂ්පාදනවලට බලපෑම් එල්ල කිරීම මෙම තත්ත්වයට ප්‍රධාන හේතුයි . මෙහි බරපතලම ගැටලුව වන්නේ ඉන්දියාවෙන් ඉස්සන් ගෙන්වා ලංකාවේ නාමය යටතේ පිටරටට යැවීමයි .මේ තත්වය මේ වන විට ලෝකයට ගිහින් තිබෙනවා .”
ඉස්සන් වගාව ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ විනිමය උපයා ගැනීම සඳහා වැදගත් දායකත්වයක් සපයන කර්මාන්තයක් වන අතර, එමඟින් ගොවීන්, ව්‍යාපාරිකයන් සහ
ඒ ආශ්‍රිත රැකියාවල නිරත විශාල පිරිසක් සිය ජීවනෝපාය සලසා ගනිති. එහෙත් වර්තමානයේ පවතින අර්බුදකාරී තත්ත්වය හේතුවෙන් මෙම කර්මාන්තයේ නිරත පිරිස් දැඩි ආර්ථික දුෂ්කරතාවන්ට මුහුණ දී සිටින බව වාර්තා වේ.
ඉස්සන් සඳහා නිසි මිලක් නොලැබීමෙන් ගොවීන් අර්බුදයක
ඉස්සන් වගා කිරීම සඳහා විශාල ආයෝජනයක් සිදු කිරීමට ගොවීන්ට සිදුවන අතර, වගා කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය ආහාර, වගා පොකුණු නඩත්තු කිරීම, ශ්‍රමය සහ
අනෙකුත් වියදම් දිනෙන් දින ඉහළ යමින් පවතී.
එවැනි පසුබිමක වගා කරනු ලබන ඉස්සන් සඳහා වෙළෙඳපොළ තුළ සාධාරණ මිලක් නොලැබීම හේතුවෙන් ගොවීන්ට සිය නිෂ්පාදන වියදම් පියවා ගැනීමට පවා අපහසු වී ඇති බව කර්මාන්තයේ නිරත පිරිස් පවසති.
නිසි මිලක් නොමැති වීම නිසා ඉස්සන් වගා කටයුතු අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට නොහැකි තත්ත්වයක් උද්ගත වී ඇති අතර, මෙය දේශීය ඉස්සන් නිෂ්පාදනය
අඩුවීමට ද හේතු විය හැකි බව ඔවුහු පෙන්වා දෙති.
ස්වාභාවික විපත් හමුවේ ඉස්සන් වගාවට දැඩි හානි
පසුගිය වසර තුළ සිදුවූ ස්වාභාවික විපත් හේතුවෙන් ඉස්සන් වගා කර්මාන්තයට සැලකිය යුතු හානි සිදුව ඇති බවද ගොවීන් පවසති.
ස්වාභාවික විපත් හේතුවෙන් වගා පොකුණු සහ වගා කටයුතුවලට සිදුවූ හානි නිසා ගොවීන්ට විශාල ආර්ථික පාඩු විඳීමට සිදුව තිබේ.
එම හානිවලින් පසුව නැවත වගා කටයුතු ආරම්භ කිරීම සඳහා අවශ්‍ය ප්‍රාග්ධනය සපයා ගැනීමද ගොවීන්ට අභියෝගයක් වී ඇති බව කර්මාන්තයේ නිරත පිරිස්
පෙන්වා දෙති.
ඉන්දියාවෙන් ඉස්සන් ආනයනය කිරීම පිළිබඳ චෝදනා
මේ අතර, ඉන්දියාවෙන් ඉස්සන් මෙරටට ආනයනය කර ශ්‍රී ලංකාවේ නාමය යටතේ ලෝකයේ රටවල් රැසකට අපනයනය කිරීම දේශීය ඉස්සන් කර්මාන්තයේ කඩා
වැටීමට බලපා ඇති බව ඉස්සන් ව්‍යාපාරිකයන් චෝදනා කරති.
දේශීය ගොවීන් ඉස්සන් වගා කිරීම සඳහා විශාල පිරිවැයක් සහ අවදානමක් දරන අතර, ආනයනික ඉස්සන් අපනයන කටයුතු සඳහා යොදා ගැනීම හේතුවෙන් දේශීය නිෂ්පාදකයන්ට වෙළෙඳපොළ තුළ අවාසිදායක තත්ත්වයක් නිර්මාණය වී ඇති බව ඔවුහු පෙන්වා දෙති.
මෙම තත්ත්වය දේශීය ඉස්සන් නිෂ්පාදකයන්ගේ ආදායමට මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ ඉස්සන් කර්මාන්තයේ දිගුකාලීන පැවැත්මටද බලපෑම් එල්ල කරන බව ව්‍යාපාරිකයන්ගේ අදහසයි.
බලධාරීන්ට දැනුම් දුන්නද විසඳුම් නැතැයි චෝදනා
ඉස්සන් කර්මාන්තයේ පවතින ගැටලු සම්බන්ධයෙන් වගකිව යුතු බලධාරීන් දැනුවත් කර ඇති බවද ගොවීන් සහ ව්‍යාපාරිකයන් පවසති.
එහෙත් මේ දක්වා එම ගැටලු විසඳීම සඳහා අවශ්‍ය ක්‍රියාමාර්ග ගෙන නොමැති බවට ඔවුහු චෝදනා කරති.
කර්මාන්තය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නිසි වැඩපිළිවෙළක් ක්‍රියාත්මක කිරීම, දේශීය ගොවීන්ට සාධාරණ මිලක් ලබාදීම සහ ආනයනික ඉස්සන් සම්බන්ධයෙන් පවතිනගැටලු පිළිබඳව අවධානය යොමු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය බව කර්මාන්තයේ නිරත පිරිස් පෙන්වා දෙති.
ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළේ ශ්‍රී ලංකාවේ නාමයට අවදානමක්
ඉන්දියාවෙන් ආනයනය කරනු ලබන ඉස්සන් ශ්‍රී ලංකාවේ නාමය යටතේ විදේශ වෙළෙඳපොළට අපනයනය කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළට
අනාවරණය වුවහොත් ශ්‍රී ලංකාවේ ඉස්සන් සඳහා පවතින විදේශීය ගැනුම්කරුවන්ගේ විශ්වාසය පළුදු විය හැකි බව ව්‍යාපාරිකයෝ අනතුරු අඟවති.
එවැනි තත්ත්වයක් ඇති වුවහොත් ශ්‍රී ලංකාවෙන් ඉස්සන් මිලදී ගැනීම අත්හිටුවීමට විදේශීය ගැනුම්කරුවන් කටයුතු කළ හැකි බවද ඔවුහු පෙන්වා දෙති.
එය දේශීය ඉස්සන් අපනයන කර්මාන්තයට දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරන අතර, ඉස්සන් වගාවේ නිරත ගොවීන් සහ ඒ ආශ්‍රිත ව්‍යාපාරිකයන්ගේ ආර්ථිකයටද බරපතළ
අහිතකර ප්‍රතිවිපාක ඇති කළ හැකි බව සඳහන් වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ ඉස්සන් කර්මාන්තය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා දේශීය නිෂ්පාදකයන්ට සාධාරණ වෙළෙඳපොළක් නිර්මාණය කිරීම, පවතින ගැටලු සඳහා කඩිනම් විසඳුම් ලබාදීම සහ කර්මාන්තයේ අනාගතය සුරක්ෂිත කිරීම සඳහා බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු විය යුතු බව ඉස්සන් ගොවීන් සහ ව්‍යාපාරිකයන් වැඩිදුරටත් අවධාරණය කරති.
රජයේ ප්‍රතිචාරය
මේ පිළිබඳව පහුගිය සතිය තුළ අපි අමාත්‍යාංශයේ, විශේෂ භාර රාමලිංගම් චන්ද්‍රසේකර ඇමැතිතුමත්, මමත් ඒ වගේම අමාත්‍යාංශ ලේකම්තුමා ඇතුළු අපේ
කණ්ඩායම විශේෂ සාකච්ඡාවක් කරා. ඒ අනුව පිටරටින් ලංකාවට ආනයනය කරන ඉස්සන් ප්‍රමාණය කොපමණ ප්‍රමාණයක්ද මේ කාලය තුළ ආනයනය කළේ?
ඒකෙන් කොයිතරම් මුදලක් ඒ සඳහා වියදම් වුණාද? ඒ වගේම ඉස්සන් කර්මාන්තයෙන් ලංකාව තුළ තියෙන නිෂ්පාදනය කොපමණ ප්‍රමාණයක්ද? ඒ වටිනාකම
කොපමණ ප්‍රමාණයක්ද? අමාත්‍යාංශ මට්ටමින් ඒ සම්බන්ධව විමර්ශනයක් කරමින් පවතිනවා. ඊට පස්සේ අපේ විමර්ශනයට අනුව අපේ ඇමැතිතුමත් අපිත්
එක්ක එකතාවයකට ආවේ ඉදිරි කටයුතු කරන්න අපි සූදානම් වෙනවා කියන එක කියන්න කැමතියි.
මේක ලෝකයට දැනුනොත් මොකද වෙන්නේ අපිට?
නැහැ. මේක ආහාර ආරක්ෂිත භාවයට බොරු කිරීමක් කියන එක පදනම් කරගන්න විදියක් නැහැ කියලා මට හිතෙන්නේ. මොකද මේ සම්බන්ධව තාම
නිවැරදි තොරතුරක් එහෙම නැහැ. මොකද රට තුළ නිෂ්පාදන ප්‍රමාණයයි, ආනයන ප්‍රමාණයයි අතර අපි සංසන්දනය කිරීමක් බලනවා.
ඊට පස්සේ රට තුළ පරිභෝජනය කොපමණ ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය වෙනවද? ඒ වටිනාකම කොපමණ ප්‍රමාණයක්ද කියලා අපි සොයා බලනවා. සොයා බලලා මේකට අදාළ අපි රට වෙනුවෙන් ගන්න පුළුවන් හොඳම තීන්දු අපි ගන්න සූදානම් අමාත්‍යාංශයක් වශයෙන්.
EXPANA PRA & EDITORIAL | 2026 සැප්තැම්බර්
2024–2026 කාලය තුළ ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට ඉස්සන් අපනයනය
සාරාංශය
2025 අගෝස්තු මස අගදී ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඉන්දියානු භාණ්ඩ සඳහා තීරුබදු ඉහළ නැංවීමෙන් පසු, ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට සිදුකරන ඉස්සන් අපනයනය තුන් ගුණයකටත් වඩා ඉහළ ගොස් තිබේ.
2025 ඔක්තෝබර් මාසයේ සිට ගණනය කළ විට, ඉන්දියාව ශ්‍රී ලංකාවට ඉස්සන් රාත්තල් මිලියන 13.37ක් (13.37M lbs) අපනයනය කර ඇත. එම කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකාව සියලුම වෙළෙඳපොළවල් වෙත අපනයනය කර ඇති මුළු ඉස්සන් ප්‍රමාණය රාත්තල් මිලියන 12.42කි (12.42M lbs).
ඒ අනුව, ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි ඉස්සන් ප්‍රමාණය ශ්‍රී ලංකාව සියලුම වෙළෙඳපොළවල් වෙත අපනයනය කළ ඉස්සන් ප්‍රමාණයට වඩා ඉහළ අගයක් ගනී.
එමෙන්ම ඉන්දියාවෙන් ඉස්සන් පැමිණීමේ ඉහළ යාම, ශ්‍රී ලංකාවේ ඉස්සන් අපනයනය ඉහළ යාමට මාසයකට පමණ පෙර සිදුව තිබේ.
මෙම දත්ත මගින් ඉන්දියාවෙන් ආනයනය කරන ඉස්සන් ශ්‍රී ලංකාවේදී සැකසීමෙන් අනතුරුව ඇමෙරිකානු වෙළෙඳපොළට නැවත අපනයනය කරන බවට ඇති හැකියාවට සහාය ලැබුණද, එම ක්‍රියාවලිය සිදුවන බවට සෘජුවම තහවුරු කිරීමක් සිදු නොවේ.
මෙම සමාලෝචනය සඳහා 2024 ජනවාරි සිට 2026 ජූලි දක්වා ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට අපනයනය කරන ලද ඉස්සන් සහ සැකසූ ඉස්සන් පිළිබඳ ඉන්දියානු අපනයන සංඛ්‍යාලේඛන (රාත්තල්වලින්) භාවිත කර ඇත. ඒවා ශ්‍රී ලංකාවේම අපනයන සංඛ්‍යාලේඛන සමඟ සසඳා තිබේ.
ඉන්දියානු දත්ත සියලුම ඉස්සන් වර්ගීකරණ කේත යටතේ සිදුකරන අපනයනවල මාසික එකතුවක් ලෙස සකස් කර ඇත.
ඉස්සන් අපනයනය තුන් ගුණයකටත් වඩා ඉහළ යයි
ශ්‍රී ලංකාවට ඉන්දියාවෙන් සිදුකරන ඉස්සන් අපනයනය (රාත්තල්වලින්)
| කාලසීමාව | 2024 | 2025 | 2026 |
|---|---|---|---|
| ජනවාරි–ජූලි | මිලියන 2.35 | මිලියන 2.40 | මිලියන 8.18 |
| සම්පූර්ණ වසර | මිලියන 3.67 | මිලියන 9.20 | — |
2026 ජනවාරි සිට ජූලි දක්වා ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට අපනයනය කළ ඉස්සන් ප්‍රමාණය, 2025 වසරේ එම කාලසීමාවට සාපේක්ෂව 3.4 ගුණයකින් ඉහළ ගොස් තිබේ.
2025 වසරේ සමස්ත ඉස්සන් අපනයනය 2024 වසරට සාපේක්ෂව 2.5 ගුණයකින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එම වර්ධනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් සිදුව ඇත්තේ 2025 වසරේ අවසන් මාස හතර තුළදීය.
ඉන්දියාවට ඇමෙරිකානු තීරුබදු ඉහළ නැංවීමෙන් පසු ඉස්සන් අපනයනයේ ඉහළ යාමක්
2025 අගෝස්තු මාසය දක්වා ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට මාසිකව අපනයනය කරන ලද ඉස්සන් ප්‍රමාණය රාත්තල් මිලියන 0.1ත් 0.5ත් අතර මට්ටමක පැවතිණි. එහෙත් 2025 සැප්තැම්බර් මාසයේදී එම ප්‍රමාණය රාත්තල් මිලියන 1.31ක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.
2025 ඔක්තෝබර් මාසයේදී එය රාත්තල් මිලියන 2.59ක උපරිම අගයක් වාර්තා කළේය.
මෙම ඉහළ යාම සිදුව ඇත්තේ ඉන්දියානු භාණ්ඩ සඳහා ඇමෙරිකානු තීරුබදු ඉහළ නැංවීම ක්‍රියාත්මක වූ කාලයට ආසන්නවය.
ඉන් අනතුරුව මාසික අපනයන ප්‍රමාණය බොහෝ දුරට රාත්තල් මිලියන 0.6ත් 2.4ත් අතර මට්ටමක පවත්වාගෙන ගොස් තිබේ.
ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට ඉස්සන් අපනයනය සහ ශ්‍රී ලංකාව සියලුම වෙළෙඳපොළවල් වෙත ඉස්සන් අපනයනය කිරීම
2024 ජනවාරි සිට 2026 ජූලි දක්වා මාසික දත්ත — මිලියන රාත්තල්වලින්.
ඉන්දියානු ඉස්සන් ආනයනය ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයනයට පෙර ඉහළ යයි
2025 සැප්තැම්බර් සහ ඔක්තෝබර් මාසවලදී ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට ඉස්සන් පැමිණීමේ ඉහළ යාමක් සිදුව තිබේ.
ඊට පසුව 2025 ඔක්තෝබර් සිට 2026 ජනවාරි දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ ඉස්සන් අපනයනය ඉහළ යාමක් පෙන්නුම් කරයි.
මාසික දත්ත එකිනෙක සසඳන විට, ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන ඉස්සන් ප්‍රමාණය, එම මාසයේම ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන ප්‍රමාණයට වඩා ඊළඟ මාසයේ අපනයන ප්‍රමාණය සමඟ සමීප සම්බන්ධතාවක් පෙන්නුම් කරයි.
මෙම රටාව මගින් ආනයනය කරන ලද ඉස්සන් අමුද්‍රව්‍ය ලෙස භාවිත කර ශ්‍රී ලංකාවේදී සැකසීමෙන් අනතුරුව නැවත අපනයනය කරන ක්‍රියාවලියක් සිදුවිය හැකි බවට අදහසක් ඉදිරිපත් වේ.
ඉස්සන් ආනයන හා අපනයන ප්‍රමාණයන් අතර සමානත්වයක්
2025 ඔක්තෝබර් සිට 2026 ජූලි දක්වා (රාත්තල්වලින්)
| වෙළෙඳ ප්‍රවාහය | ප්‍රමාණය |
|---|---|
| ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට ඉස්සන් අපනයනය | මිලියන 13.37 |
| ශ්‍රී ලංකාව සියලුම වෙළෙඳපොළවල් වෙත ඉස්සන් අපනයනය | මිලියන 12.42 |
| ශ්‍රී ලංකාව ඇමෙරිකාවට ඉස්සන් අපනයනය | මිලියන 9.78 |
මෙම අපනයන ඉහළ යාමට පෙර වසරක කාලය තුළ, ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි ඉස්සන් ප්‍රමාණය ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත ඉස්සන් අපනයනයෙන් සියයට 68කට සමාන විය.
ශ්‍රී ලංකාවේ ඉස්සන් කර්මාන්තය මීට පෙරද ඉන්දියානු ඉස්සන් සැපයුම මත සැලකිය යුතු ලෙස රඳා පැවතිණි.
එහෙත් වර්තමානයේ ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන ඉස්සන් ප්‍රමාණය, ශ්‍රී ලංකාව විසින් සියලුම වෙළෙඳපොළවල් වෙත අපනයනය කරන මුළු ඉස්සන් ප්‍රමාණයද ඉක්මවා ගොස් තිබේ.
ඉස්සන්ගේ පොතු ඉවත් කිරීම සහ පිසීම වැනි සැකසුම් ක්‍රියාවලීන්හිදී බර අඩු වීමක් සිදුවන බැවින්, මෙම ප්‍රමාණයන් අතර පවතින සමීප සමානත්වය මගින් ඉන්දියානු අමුද්‍රව්‍ය ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන වර්ධනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයකට හෝ සමහර විට එම වර්ධනයට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකට දායක විය හැකි බවට ඉඟියක් ලබා දෙයි.
අවධානය යොමු කළ යුතු ප්‍රශ්න
රටවල් මට්ටමේ සමස්ත අපනයන දත්ත මගින් නිශ්චිත ඉස්සන් තොග එකිනෙක සම්බන්ධ කර හඳුනාගත නොහැකිය.
එමෙන්ම ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට ආනයනය කරන ඇතැම් ඉස්සන් ප්‍රමාණයක් ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය වෙළෙඳපොළ සඳහා භාවිත විය හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, ඉන්දියාවෙන් ආනයනය කරන අමු ඉස්සන් ශ්‍රී ලංකාවේදී සැකසීමෙන් පසු ඇමෙරිකානු වෙළෙඳපොළට අපනයනය කරන්නේ නම්, ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කළ යුතු ප්‍රශ්නය වන්නේ:
ශ්‍රී ලංකාවේදී සිදුකරන සැකසුම් ක්‍රියාවලිය මගින් ඇමෙරිකානු නීති යටතේ එම ඉස්සන්ගේ නිෂ්පාදන සම්භවය (Country of Origin) වෙනස් වන්නේද?
ඉස්සන් සම්බන්ධයෙන් ඇමෙරිකානු සම්භව නීති අනුව, සාමාන්‍යයෙන් එම ඉස්සන් වගා කළ හෝ අල්ලා ගත් රට නිෂ්පාදන සම්භවය ලෙස පවතී.
කෙසේ වෙතත්, නිෂ්පාදනය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් කරන (Substantial Transformation) සැකසුම් ක්‍රියාවලියක් සිදුකරන්නේ නම්, එම සම්භවය වෙනස් විය හැකිය.
ඉස්සන්ගේ පොතු ඉවත් කිරීම, පිසීම සහ ශීත කිරීම වැනි සාමාන්‍ය සැකසුම් ක්‍රියාවලීන් එවැනි සැලකිය යුතු පරිවර්තනයක් ලෙස සැලකීමට ප්‍රමාණවත් නොවිය හැකිය.
